اسد الله معطوفى
170
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
بعدها از زمان مادها به بعد بتدريج بر روى نماى آرامگاهها و گوردخمهها نقوش ، علائم ، نشانهها و كتيبههاى زيادى حكاكى كردند كه در عهد هخامنشى به اوج زيبائى و عظمت خود رسيدند . در تصاوير ارائهشده در صفحات قبل ميتوان بخشى از اين نقوش و نمادها را ملاحظه نمود . بخشى از اين نقوش مربوط به اهورامزدا ، بغميترا ( خداى خورشيد ) ، خداى زروان ، رب النوعها ، فرايزدى و . . . بودند . اين نقوش وسيله شفاعت ، آمرزش و آرامش براى مردگان محسوب مىشدند . اين نقشها و نمادها بعدها با شيوههاى ديگر و منطبق با ارزشها و هنجارهاى جديد با همان مضامين و مفاهيم بر روى سنگ مزارها نقش بستند . استفاده از آيات قرآنى ، احاديث و اشعار فارسى بتدريج جايگزين نمادهاى نقوش قديم و خطوط نسخ ، ثلث ، نستعليق و چند خط ديگر جانشين خطوط ميخى ، پهلوى و چند خط ديگر شدند . بعلاوه چون دفن وسايل به همراه مرده پس از ورود اسلام ممنوع گرديد ، اينبار نقش اين وسايل بويژه سلاحهاى جنگى بر روى سنگقبرها حك گرديدند . اما بعضى از علائم پررمز و راز مثل دايره ( نمادى از قرص خورشيد ) و علائم رمزى ديگر عينا از آن دوران بيادگار باقى ماندند كه هنوز تعدادى از آنها را بر روى سنگ مزارهاى نواحى كوهستانى و كوهپايهاى گرگان تاريخى مىتوان مشاهده نمود . شيوه تدفين و تركيب قبور مردم گرگان در عصر ساسانى وركان يا وهركان نام رايج گرگان در برخى از متون پهلوى عصر ساسانى است . در وركان يا گرگان اين دوران ، بنابر مستنديات تاريخى كه نمونههاى آنرا در صفحات قبل ذكر كرديم ، آيين زرتشت رواج داشته و احكام و اصول آن وجه غالب اعتقادات مردم محسوب مىشد . از بين مستنديات ارائهشده ، وجود آتشكده چهارگوش با چهار دهانهء زير قوس كه توسط ديوارهاى سنگى به فضاى خارج بسته مىشد ، مستدلترين دليل مىتواند باشد . 73 با اين استدلال يكى از شيوههاى عمده تدفين اموات مردم گرگان آن عصر مىتوانست مانند ساير هموطنان خويش به روش منطبق بر احكام و اصول زرتشتى بوده باشد . اين مسئله را كاوشهاى علمى و نيز حفارىهاى غيرمجاز سارقان عتيقهجات با توجه به بدست آمدن مردگان متعدد تأييد مىكند . مثلا در حواشى روستاى سرطاق شهر بندرگز در 30 كيلومترى غرب گرگان ، تا اواخر دوره رضا شاه آخرين بقاياى چند آتشكده مخروبه چهارطاق عصر ساسانى به چشم مىخوردند . شايد هم نام روستا از اين ابنيه گرفته شده باشد . بنابر گفته